Etik İlkeler ve Yayın Politikası
Journal of Gastronomia (JoGA), bilimsel yayıncılıkta etik, şeffaflık, tarafsızlık ve akademik dürüstlük ilkelerini benimseyen uluslararası, hakemli ve açık erişimli bir akademik dergidir. Derginin yayıncısı Gastronomi Akademisyenleri Derneğidir (GADER).
JoGA’nın yayın süreçleri; Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayımlanan kılavuzlar ile COPE, DOAJ, OASPA ve WAME tarafından geliştirilen “Akademik Yayıncılıkta Şeffaflık ve En İyi Uygulama İlkeleri” esas alınarak yürütülür.
Bu politika; yazarların, editörlerin, hakemlerin, yayın kurulunun ve yayıncının uyması gereken etik sorumlulukları açıklamaktadır.
1. Yazarların etik sorumlulukları
JoGA’ya çalışma gönderen yazarlar aşağıdaki ilkeleri kabul etmiş sayılır:
Gönderilen çalışma özgün olmalı ve daha önce başka bir yerde yayımlanmamış olmalıdır.
Çalışma aynı anda başka bir derginin değerlendirme sürecinde bulunmamalıdır.
Başka eserlerden yararlanılan bütün ifadeler, veriler, tablolar, görseller ve fikirler uygun şekilde kaynak gösterilerek kullanılmalıdır.
İntihal, veri uydurma, veri tahrifi, görsel manipülasyonu, dilimleme, mükerrer yayın ve yanıltıcı atıf uygulamalarına izin verilmez.
Araştırmanın yöntem, veri toplama, analiz ve raporlama süreçleri şeffaf ve gerektiğinde doğrulanabilir olmalıdır.
Çalışmanın sonuçlarını etkileyebilecek mali, kurumsal veya kişisel çıkar çatışmaları açıklanmalıdır.
Araştırmaya mali destek sağlanmışsa destekleyen kurum, kuruluş veya proje açıkça belirtilmelidir.
Çalışmada önemli bir hata fark edilmesi durumunda yazarlar dergi editörlüğünü gecikmeden bilgilendirmekle yükümlüdür.
Editörlük tarafından talep edilmesi hâlinde araştırmaya ilişkin ham veriler, etik kurul belgeleri, katılımcı onamları veya diğer kanıtlayıcı belgeler sunulmalıdır.
2. Yazarlık ve katkı beyanı
Yazarlık, yalnızca çalışmaya anlamlı ve bilimsel katkıda bulunan kişilerle sınırlandırılmalıdır.
Bir kişinin yazar olarak gösterilebilmesi için araştırmanın tasarlanması, verilerin elde edilmesi, analiz edilmesi, yorumlanması veya makalenin hazırlanması aşamalarından en az birine önemli katkı sağlamış olması; çalışmanın son hâlini görmesi ve yayımlanmasını onaylaması gerekir.
Aşağıdaki esaslar uygulanır:
Araştırmaya önemli bilimsel katkı sağlayan bütün kişiler yazar olarak gösterilmelidir.
Bilimsel yazarlık ölçütlerini karşılamayan teknik, idari veya mali katkılar teşekkür bölümünde belirtilmelidir.
Hediye yazarlık, hayalet yazarlık ve onursal yazarlık kabul edilmez.
Sorumlu yazar, bütün yazarların çalışmanın son hâlini gördüğünü, onayladığını ve gönderimden haberdar olduğunu güvence altına alır.
Yazar sıralaması, makale gönderilmeden önce bütün yazarların ortak kararıyla belirlenmelidir.
Değerlendirme başladıktan sonra yazar ekleme, çıkarma veya sıralama değişikliği ancak bütün yazarların yazılı onayı ve editörlüğün uygun bulmasıyla yapılabilir.
Editörlük gerekli gördüğünde CRediT katkı rolleri kapsamında ayrıntılı yazar katkı beyanı isteyebilir.
3. Etik kurul izni ve araştırma etiği
İnsan katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren nicel veya nitel araştırmalar için ilgili mevzuata ve araştırmanın gerçekleştirildiği kurumun kurallarına uygun etik kurul izni alınmalıdır.
Etik kurul izni gerektiren araştırmalar arasında aşağıdakiler yer alır:
Anket, görüşme, mülakat, odak grup, gözlem veya deney yoluyla katılımcılardan veri toplanan araştırmalar,
İnsanlara ait kişisel, biyolojik veya özel nitelikli verilerin kullanıldığı çalışmalar,
Klinik araştırmalar,
İnsanlar veya hayvanlar üzerinde yürütülen deneysel araştırmalar,
Kişisel verilerin korunması mevzuatı kapsamında değerlendirilen geriye dönük araştırmalar,
Kimliği belirlenebilir kişilere ait fotoğraf, ses, video veya diğer kayıtların kullanıldığı çalışmalar.
Etik kurul izni gereken araştırmalarda kurulun adı, karar tarihi ve karar numarası makalenin yöntem bölümünde ve gerekli görülmesi hâlinde ayrı bir etik beyan bölümünde belirtilmelidir.
Etik kurul izni gerektirmeyen araştırmalarda, yazarlar gerekçeli bir “etik kurul izni gerektirmediğine ilişkin beyan” sunmalıdır. Editörlük gerekli görürse bu konuda kurumsal belge talep edebilir.
4. Bilgilendirilmiş onam ve kişisel verilerin korunması
İnsan katılımcıların yer aldığı çalışmalarda katılımcılara araştırmanın amacı, kapsamı, veri kullanım şekli ve gönüllülük esasları açıklanmalı; bilgilendirilmiş onam alınmalıdır.
Katılımcıların kimliğini ortaya çıkarabilecek bilgiler açık izin olmadan yayımlanmamalıdır.
Kişisel veriler anonimleştirilmeli veya kimliksizleştirilmelidir.
Çocuklar, karar verme yeterliliği sınırlı kişiler ve kırılgan gruplar üzerinde yürütülen araştırmalarda özel koruma önlemleri alınmalıdır.
Olgu sunumlarında ve tanınabilir kişisel materyallerin kullanımında açık yayın onamı alınmalıdır.
Araştırma verilerinin toplanması, saklanması ve paylaşılması sırasında kişisel verilerin korunmasına ilişkin yürürlükteki mevzuata uyulmalıdır.
5. Başkalarına ait ölçek, görsel ve materyallerin kullanımı
Yazarlar; başka kişilere ait ölçek, anket, fotoğraf, çizim, tablo, harita, sanat eseri veya diğer telifli materyalleri kullanmak için gerekli izinleri almakla yükümlüdür.
Gerekli izinlerin alındığı makalede belirtilmeli ve editörlük tarafından istenmesi hâlinde izin belgeleri sunulmalıdır. Kaynak gösterilmesi, izin alınması gereken durumlarda tek başına yeterli kabul edilmez.
6. İntihal ve benzerlik kontrolü
JoGA’ya gönderilen çalışmalar, değerlendirme sürecinin farklı aşamalarında benzerlik tespit yazılımlarıyla kontrol edilebilir. Yazarların başvuru sırasında güncel bir benzerlik raporu sunmaları istenebilir.
Benzerlik oranı tek başına yayın veya ret kararı için kullanılmaz. Kaynak gösterme biçimi, eşleşmelerin niteliği, çalışmanın özgünlüğü ve olası etik ihlaller editörlük tarafından birlikte değerlendirilir.
İntihal, öz intihal, veri uydurma, veri tahrifi, mükerrer yayın veya başka bir araştırma ihlali şüphesi doğması hâlinde COPE yönergeleri uygulanır.
7. Hakem değerlendirme süreci
JoGA’ya gönderilen araştırma makaleleri, editöryal ön kontrolün ardından en az iki bağımsız hakemin değerlendirmesine sunulur. Dergi, çift anonim hakem değerlendirmesi yöntemini benimser. Bu sistemde yazarların ve hakemlerin kimlikleri karşılıklı olarak gizli tutulur.
Hakem değerlendirmesinin temel esasları şunlardır:
Hakemler, çalışmayı bilimsel yeterlilik, özgünlük, yöntem, etik uygunluk, alan yazına katkı ve anlatım açıklığı bakımından değerlendirir.
Hakem raporları nesnel, gerekçeli ve akademik nezaket kurallarına uygun olmalıdır.
Hakemler, kişisel eleştiriden kaçınmalı ve değerlendirmelerini somut bilimsel gerekçelere dayandırmalıdır.
Hakem görüşlerinin çelişmesi durumunda çalışma üçüncü bir hakeme gönderilebilir.
Nihai yayın kararı, hakem raporları ve editöryal değerlendirme birlikte dikkate alınarak editör tarafından verilir.
Hakem değerlendirmesinden muaf tutulan bir yazı türü varsa bu durum ilgili içerikte açıkça belirtilir.
Dergi hiçbir makalenin kabul edileceğini önceden garanti etmez.
8. Editörlerin etik sorumlulukları
JoGA editörleri aşağıdaki ilkelere uyar:
Editöryal kararlar yalnızca çalışmanın bilimsel niteliği, özgünlüğü, alanla ilişkisi ve derginin amaç ve kapsamına uygunluğu temelinde verilir.
Yazarların milliyeti, cinsiyeti, etnik kökeni, dini, siyasi görüşü, kurumu veya akademik unvanı editöryal kararı etkileyemez.
Editörler, gönderilen çalışmaları ve bunlara ilişkin yazışmaları gizli tutar.
Editörler, çıkar çatışması bulunan çalışmaları değerlendirmez ve süreci bağımsız bir editöre devreder.
Hakemlerin alan uzmanlığı, tarafsızlığı ve olası çıkar çatışmaları dikkate alınır.
Editörler, araştırma ve yayın etiğine ilişkin iddiaları yayımlanma tarihinden bağımsız olarak incelemekle yükümlüdür.
Editöryal kararlar şeffaf, gerekçeli ve COPE ilkeleriyle uyumlu biçimde yürütülür.
9. Editör ve yayın kurulu üyelerinin makaleleri
JoGA editörleri, yardımcı editörleri, alan editörleri, bilim veya danışma kurulu üyeleri dergiye makale gönderebilir. Ancak bu çalışmalar için bağımsız ve tarafsız bir değerlendirme süreci yürütülür.
Bu durumda:
Makalenin yazarı olan editör veya kurul üyesi değerlendirme ve karar sürecine hiçbir şekilde katılamaz.
Süreç, yazarlarla çıkar çatışması bulunmayan bağımsız bir editör tarafından yönetilir.
En az iki bağımsız dış hakem görevlendirilir.
Yazar olan kurul üyesi hakemlerin kimliklerini öğrenemez ve editöryal kayıtlara erişemez.
Bağımsız değerlendirme süreci, yayımlanan makalede uygun bir editöryal beyanla açıklanabilir.
Dergi, yayın bağımsızlığını korumak amacıyla editör ve kurul üyelerinin yazarı olduğu makalelerin oranını sınırlandırır.
10. Hakemlerin etik sorumlulukları
Hakemler aşağıdaki etik kurallara uymalıdır:
Yalnızca uzmanlık alanlarına giren çalışmaları değerlendirmeyi kabul etmelidir.
Değerlendirmeyi belirlenen süre içinde tamamlayamayacaklarsa editörlüğü bilgilendirmelidir.
İnceleme sürecinde öğrendikleri bütün bilgileri gizli tutmalıdır.
Gönderilen çalışmaları kişisel amaçlarla kullanmamalı veya üçüncü kişilerle paylaşmamalıdır.
Yazarlarla mali, kurumsal, akademik veya kişisel çıkar çatışması bulunması hâlinde değerlendirmeyi kabul etmemelidir.
Kaynak gösterilmeden kullanılan eserleri veya olası etik ihlalleri editörlüğe bildirmelidir.
Hakem raporlarını yapıcı, gerekçeli, tarafsız ve akademik bir dille hazırlamalıdır.
11. Çıkar çatışmaları
Yazarlar, hakemler ve editörler çalışmanın değerlendirilmesini etkileyebilecek veya etkilediği düşünülebilecek mali, kişisel, mesleki, akademik ve kurumsal ilişkilerini açıklamakla yükümlüdür.
Çıkar çatışması bulunmaması hâlinde yazarlar “Yazarlar herhangi bir çıkar çatışması bulunmadığını beyan eder” ifadesini kullanmalıdır.
Bir editör veya hakemin çıkar çatışması bulunduğunda ilgili kişi değerlendirme sürecinden çekilir ve çalışma bağımsız bir kişi tarafından ele alınır.
12. Araştırma verileri, şeffaflık ve yeniden üretilebilirlik
JoGA, araştırma süreçlerinin şeffaflığını ve bulguların doğrulanabilirliğini destekler.
Yazarların, etik ve hukuki kısıtlamalar bulunmadığı ölçüde:
Araştırma verilerini güvenilir veri arşivlerinde saklamaları,
Veri setlerinin bağlantılarını veya kalıcı tanımlayıcılarını makalede belirtmeleri,
Veri paylaşımının mümkün olmadığı durumlarda bunun gerekçesini açıklamaları,
Araştırmanın yeniden üretilebilmesi için yöntem ve analiz süreçlerini yeterli ayrıntıyla sunmaları
önerilir.
Kişisel veya hassas veriler, katılımcı haklarını ve yürürlükteki mevzuatı ihlal edecek şekilde paylaşılmamalıdır.
13. Araştırma suistimali iddialarının değerlendirilmesi
JoGA; intihal, veri uydurma, veri tahrifi, görsel manipülasyonu, mükerrer yayın, yazarlık ihlali, atıf manipülasyonu ve hakemlik sürecinin kötüye kullanılması dâhil bütün araştırma suistimali iddialarını ciddiyetle değerlendirir.
Bir etik ihlal iddiası alındığında:
İddia ve mevcut kanıtlar editörlük tarafından ön değerlendirmeye alınır.
İlgili taraflardan açıklama veya belge istenebilir.
Gerekli durumlarda yazarların bağlı olduğu kurumlarla iletişime geçilebilir.
İnceleme süresince gizlilik ve tarafsızlık korunur.
İhlalin niteliğine göre makale reddedilebilir; düzeltme, geri çekme veya endişe bildirimi yayımlanabilir.
Süreç COPE akış şemaları ve ilgili yayın etiği standartlarına göre yürütülür.
14. Düzeltme, geri çekme ve endişe bildirimi
Yayımlanmış bir çalışmada bilimsel sonucu bütünüyle geçersiz kılmayan bir hata tespit edilirse düzeltme yayımlanabilir.
Bulguların güvenilirliğini ortadan kaldıran ciddi hata, veri uydurma, intihal, etik kurul ihlali, mükerrer yayın veya diğer ağır etik ihlaller tespit edilirse makale geri çekilebilir.
İnceleme tamamlanmadan önce ciddi fakat henüz kesinleşmemiş bir etik sorun bulunması hâlinde endişe bildirimi yayımlanabilir.
Düzeltme ve geri çekme kayıtları:
Orijinal makaleyle karşılıklı olarak bağlantılı olur.
İşlemin gerekçesini açıkça belirtir.
Bilimsel kayıtların bütünlüğünü koruyacak şekilde erişilebilir tutulur.
COPE geri çekme ve düzeltme ilkelerine uygun olarak yayımlanır.
15. Yayın sonrası tartışmalar
Okurlar, yazarlar ve araştırmacılar yayımlanmış çalışmalar hakkında bilimsel görüş, eleştiri veya etik kaygılarını editörlüğe iletebilir.
Editörlük, ilgili bildirimleri tarafsız biçimde değerlendirir ve gerekli durumlarda yazarlardan açıklama ister. Bilimsel kaydın düzeltilmesini gerektiren durumlarda düzeltme, açıklama, endişe bildirimi veya geri çekme süreçleri işletilir.
16. Şikâyet ve itirazlar
Yazarlar, hakemler ve okurlar editöryal kararlar, değerlendirme süreci veya etik konularla ilgili şikâyet ve itirazlarını gastronomiajournal@gmail.com adresine iletebilir.
İtiraz başvurusunda:
İtiraz edilen karar veya uygulama açıkça belirtilmeli,
Bilimsel ve somut gerekçeler sunulmalı,
Varsa destekleyici belgeler eklenmelidir.
Şikâyet ve itirazlar gizlilik, tarafsızlık ve çıkar çatışmasından kaçınma ilkeleri doğrultusunda değerlendirilir. İlk karara katılmamış bağımsız bir editör veya kurul üyesi incelemeyi yürütebilir. İtiraz, makalenin otomatik olarak kabul edileceği veya yeniden değerlendirmeye alınacağı anlamına gelmez.
17. Telif hakkı ve fikrî mülkiyet
Yazarlar çalışmalarının telif hakkını korur ve JoGA’ya eseri ilk kez yayımlama hakkı verir. Yayımlanan içeriklerin kullanım ve yeniden kullanım koşulları, derginin açık erişim ve lisans politikasıyla birlikte uygulanır.
Yazarlar, çalışmalarında kullandıkları üçüncü taraflara ait telifli materyaller için gerekli izinleri almak ve doğru kaynak göstermekle sorumludur.
Derginin açık lisans koşulları, web sitesinde ve yayımlanan makalelerde açıkça gösterilir.
18. Üretken yapay zekâ ve yapay zekâ destekli teknolojilerin kullanımı
JoGA, üretken yapay zekâ ve yapay zekâ destekli araçların kullanımında insan denetimi, gizlilik, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerini benimser.
Yazarlar için
Yapay zekâ araçları bilimsel sorumluluğu üstlenemeyeceği için yazar olarak gösterilemez.
Yazarlar çalışmanın doğruluğu, özgünlüğü, kaynakları ve bütünlüğünden tamamen sorumludur.
Üretken yapay zekâ araçları metnin dilini, okunabilirliğini veya anlatımını iyileştirmek amacıyla kullanılmışsa bu kullanım açıklanmalıdır.
Yapay zekâ araştırmanın yöntemi, veri analizi, sınıflandırma veya görsel işleme aşamalarında kullanılmışsa aracın adı, sürümü, kullanım amacı ve uygulama biçimi yöntem bölümünde ayrıntılı olarak belirtilmelidir.
Yapay zekâ tarafından üretilen bilgi ve kaynaklar doğrulanmadan kullanılmamalıdır.
Yapay zekâ araçlarıyla sahte veri, kaynak, katılımcı ifadesi veya araştırma bulgusu üretilemez.
Yapay zekâ tarafından oluşturulan veya değiştirilen görseller, araştırma yönteminin zorunlu bir parçası olmadıkça kullanılamaz. Yöntem gereği kullanılması hâlinde süreç şeffaf biçimde açıklanmalıdır.
Yazım sürecinde üretken yapay zekâ kullanılmışsa kaynakçadan önce şu başlık altında beyan verilmelidir:
Yazım Sürecinde Üretken Yapay Zekâ ve Yapay Zekâ Destekli Teknolojilerin Kullanım Beyanı
Örnek beyan:
“Bu çalışmanın hazırlanması sırasında yazar(lar), [ARAÇ/HİZMET ADI] aracını [KULLANIM AMACI] amacıyla kullanmıştır. Araç tarafından oluşturulan içerik yazar(lar) tarafından incelenmiş, doğrulanmış ve gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Yazar(lar), çalışmanın bütün içeriğine ilişkin tüm sorumluluğu kabul etmektedir.”
Yalnızca yazım denetimi, kaynak yönetimi veya geleneksel dilbilgisi kontrolü amacıyla kullanılan standart araçlar için ayrıca beyan verilmesi gerekmeyebilir.
Hakemler için
Hakemler, değerlendirmeleri için kendilerine gönderilen makaleleri veya hakem raporlarını herkese açık ya da harici üretken yapay zekâ sistemlerine yükleyemez.
Hakem değerlendirmesi insan uzmanlığı ve bilimsel muhakeme gerektirir. Nihai değerlendirme yapay zekâya bırakılamaz.
Hakemler hazırladıkları raporların doğruluğu, tarafsızlığı ve bütünlüğünden sorumludur.
Editörler için
Editörler gönderilen makaleleri, yazar bilgilerini, hakem raporlarını veya gizli yazışmaları herkese açık üretken yapay zekâ sistemleriyle paylaşamaz.
Editöryal kararlar insan değerlendirmesine dayanır; yapay zekâ nihai kabul veya ret kararı veremez.
Gizliliği ve kişisel verileri koruyan kurumsal araçlar yalnızca benzerlik kontrolü, iş akışı düzenleme veya hakem önerisi gibi destekleyici amaçlarla kullanılabilir.
Nihai editöryal sorumluluk ilgili editöre aittir.
19. Gizlilik
Editörler, hakemler ve yayın sürecinde görev alan kişiler; gönderilen makaleleri, yazar bilgilerini, hakem raporlarını ve editöryal yazışmaları gizli tutar.
Yayımlanmamış içerikler yazarların açık yazılı izni olmadan kullanılamaz veya üçüncü kişilerle paylaşılamaz. Etik incelemeler kapsamında bilgi paylaşılması gereken durumlarda yalnızca gerekli bilgiler, yetkili kişiler ve kurumlarla paylaşılır.
20. Yayıncının sorumlulukları
JoGA’nın yayıncısı Gastronomi Akademisyenleri Derneği (GADER):
Editöryal bağımsızlığı güvence altına alır.
Ticari veya kurumsal çıkarların editöryal kararları etkilemesine izin vermez.
Derginin yayın politikalarının açık, erişilebilir ve güncel tutulmasını sağlar.
Bilimsel kayıtların korunması için düzeltme ve geri çekme kararlarını destekler.
Kişisel verilerin, editöryal kayıtların ve çevrim içi yayın altyapısının korunması için gerekli önlemleri alır.
Dergi içeriğinin erişilebilirliğini ve uzun süreli korunmasını destekler.
21. Politikanın güncellenmesi
JoGA, bilimsel yayıncılık standartlarında, mevzuatta ve teknolojide meydana gelen değişiklikleri izler. Bu politika gerektiğinde COPE, DOAJ ve diğer uluslararası yayın etiği kuruluşlarının güncel ilkeleri doğrultusunda gözden geçirilerek güncellenebilir.
İletişim
Etik ihlal bildirimleri, şikâyetler, itirazlar ve yayın politikalarına ilişkin sorular aşağıdaki adrese gönderilebilir:
Journal of Gastronomia (JoGA) Editörlüğü
E-posta: gastronomiajournal@gmail.com
Yayıncı: Gastronomi Akademisyenleri Derneği (GADER)